📅 Yayınlanma: 01.12.2025 14:47
ÖZEL HABER (Washington, DC – 1 ARALIK 2025) Trump ve Pentagon ile Silikon Vadisi arasındaki “soğuk rüzgârlar” yerini stratejik bir ortaklığa bıraktı. Kulislerde, Çin ile rekabet gerekçesiyle eyaletlerin yapay zekâ üzerindeki denetim yetkisinin federal bir “moratoryum” ile 5-10 yıl boyunca askıya alınacağı konuşuluyor.
Washington DC’de siyasetin ve teknolojinin kesiştiği noktada son 10 gündür eşine az rastlanır bir hareketlilik yaşanıyor. Başkentteki kaynaklardan edindiğimiz bilgilere göre; Pentagon ve Teknoloji Devleri (Big Tech), yerel yönetimlerin yasal engellerini aşmak için kulislerde geçen tanımı ile; “sessiz bir ittifak” kurmuş durumda.
1 Aralık 2025 itibarıyla kritik eşik
House Majority Leader Steve Scalise’nin önceki hafta Punchbowl News’e verdiği demeçle birlikte NDAA’nın final taslağı masada. Moratoryum maddesi ya NDAA anlaşmasına sıkıştırılacak ya da Senato’da ayrı emandman olarak oylanacak. Beyaz Saray pes etmiyor; sızan bir Yürütme Emri (Executive Order) taslağı, NDAA başarısız olursa Adalet Bakanlığı’nı eyalet AI yasalarını “anayasaya aykırı” diye dava ettirmeye ve Ticaret Bakanlığı’na “ağır düzenleme yapan” eyaletlerden BEAD broadband fonlarını kesme yetkisi vermeye hazırlanıyor. Kısacası NDAA olmazsa “Plan B” hazır.
NDAA: ABD’nin her yıl zorunlu olarak çıkardığı Ulusal Savunma Yetkilendirme Yasasıdır; 895 milyar dolarlık dev savunma bütçesini ve Pentagon’un tüm yetkilerini belirleyen yasa. İçine sivil konuları sıkıştırmak Kongre’de sık kullanılan bir taktik.
“Yama Bohçası”na Federal Neşter
Beyaz Saray ve Cumhuriyetçi kanat, eyaletlerin kendi inisiyatifleriyle çıkardığı deepfake, şeffaflık, çocuk koruma ve veri güvenliği yasalarını “inovasyonu yavaşlatan bir yama bohçası” (patchwork quilt) olarak nitelendiriyor. Trump, Truth Social’da bizzat “Eyaletlerin aşırı regülasyonu büyüme motorumuzu baltalıyor” diyerek bu görüşü tekrarladı.
Kulislerde en çok yankılanan senaryo ise çarpıcı: Aralık başında oylanması beklenen Ulusal Savunma Yetkilendirme Yasası’nın (NDAA) içine, eyaletlerin AI düzenleme yetkisini 5-10 yıl boyunca donduracak bir “federal moratoryum” maddesi eklenmek isteniyor.
Çin Kartı ve “Altın Tepsi”
Pentagon kaynakları, Çin ile girilen “Sıfır Toplamlı Yarışta” ellerinin zayıflamaması için tek bir federal standardın şart olduğunu savunuyor. Ancak madalyonun diğer yüzünde, bu hamlenin Silikon Vadisi devlerine sunulmuş bir “altın tepsi” olduğu eleştirileri yükseliyor. Federal standart hâlâ yokken 10 yıllık dondurma, deepfake’ten intihar teşvik eden AI chatbot’larına kadar birçok alanda korumasız boşluk yaratabilir.
38 Eyalet Teyakkuzda; Hukuk Savaşı Kapıda
Artık sadece 36 değil, 38 eyalet (California’dan Florida’ya, New York’tan Texas’a) alarma geçti. 200’den fazla eyalet yasamacısı Kongre’ye mektup yağdırdı: “AI preemption’ını reddedin!” Rep. Doris Matsui önderliğinde 81 Kongre üyesi (bipartisan) NDAA’dan moratoryumu çıkarma çağrısı yaptı. Sağdan da sert tepki var: Florida Valisi Ron DeSantis X’te “Bu, Big Tech’e milyarlarca dolarlık sübvansiyon” diye veryansın etti. Anayasa uzmanları, Commerce Clause üzerinden yapılacak böyle bir preemption’ın Yüksek Mahkeme’de çökme ihtimalinin çok yüksek olduğunu söylüyor. Eyalet Başsavcıları birleşirse, tarihin en büyük “eyalet-federal hukuk savaşı” başlayabilir.
Görünen o ki; Washington, “ulusal güvenlik” şemsiyesi altında, dijital dünyanın kontrolünü eyaletlerden alıp tamamen merkezi yönetimin ve savunma sanayiinin inisiyatifine bırakmaya hazırlanıyor.
NDAA oylaması bu hafta içinde netleşecek.
