📅 Yayınlanma: 11.10.2025 12:20
Karadeniz’in yeşil yamaçlarını, fındık bahçelerini ve meyve tarlalarını saran yeni bir tehlike sessizce yayılıyor: kahverengi kokarca böceği (Halyomorpha halys). Çin, Japonya ve Tayvan kökenli bu tür, 2017’de Artvin’in Hopa ve Kemalpaşa ilçelerinde ilk kez tespit edildiğinden bu yana Türkiye’nin kuzey hattı boyunca hızla yayıldı.
Tarım uzmanlarının aktardığına göre bugün itibarıyla en az 37 ilde varlığı raporlandı. Böcek, hem üreticilerin geçimini hem de ülke ekonomisini tehdit ediyor. Tarım ve Orman Bakanlığı verilerine göre yalnızca fındık üretiminde yıllık kayıplar yüz milyonlarca doları bulabiliyor.
Tarımın Gizli Vampiri
Kahverengi kokarca, sokucu-emici ağız yapısıyla bitkilerin özsuyunu emiyor ve meyvelerde kahverengi lekeler, şekil bozuklukları oluşturuyor. Fındık, elma, armut, kivi, domates, biber, mısır ve pamuk dahil 300’den fazla bitki türüne zarar verebiliyor.
Bir dişi sezonda binlerce yumurta bırakabiliyor; kısa sürede geniş alanlara yayılıyor. Karadenizli üreticiler, özellikle fındıkta %30’a varan verim kayıpları yaşandığını dile getiriyor.
Evlerin duvarlarını saran ve rahatsız edici kokusu nedeniyle vatandaşın kabusu haline gelen bu böcek, insanlar için doğrudan tehlikeli olmasa da hassas ciltlerde alerjik reaksiyonlara yol açabiliyor. Uzmanlar, “Elle ezmeyin, süpürge veya elektrikli süpürgeyle toplayın” uyarısını yineliyor.
Bilim İnsanlarından Uyarı
Ondokuz Mayıs Üniversitesi’nden Prof. Dr. Celal Tunçer, Karadeniz ikliminin böceğin yaşam döngüsünü hızlandırdığını belirterek şunları söylüyor:
“Normalde yılda iki nesil verirken, sıcaklık artışıyla bu sayı üçe çıkabiliyor. Bu da popülasyonun kontrolünü zorlaştırıyor.”
Uzmanlar, iklim değişikliğinin böceğin üreme hızını artırarak Ege ve İç Anadolu’ya doğru yayılımını kolaylaştırabileceğine dikkat çekiyor.
Mücadelede Yeni Aşamalar
Tarım ve Orman Bakanlığı, 2018’den bu yana “Kahverengi Kokarca Zirai Mücadele Teknik Talimatı” çerçevesinde entegre bir plan yürütüyor. Bu plan kimyasal, biyolojik ve mekanik yöntemleri aynı anda devreye alıyor.
Biyolojik Çözüm: Samuray Arıcığı
En dikkat çekici yöntemlerden biri, “samuray arıcığı” (Trissolcus japonicus) adı verilen faydalı böcek türü. Bu arı, kahverengi kokarcanın yumurtalarını parazitleyerek %70’e varan oranda yok edebiliyor. Karadeniz’de laboratuvar üretimi yapılan tür, 2025 yılı itibarıyla sahaya salınmaya başlandı.
Kimyasal ve Biyoteknik Önlemler
Üreticilere ücretsiz ilaç ve 82 bin adet feromon tuzak dağıtıldı. Trabzon Büyükşehir Belediyesi 9 ilçede 1,4 milyon metrekare alanı ilaçladı. Ev, depo ve ahır gibi kışlak alanlarda ise Ekim–Nisan döneminde ilaçlama zorunlu hale getirildi.
Mekanik İzleme
Basit ama etkili yöntemler de devrede: süpürgeyle toplama, ışık tuzakları ve yapay kışlak kutuları. Ziraat Mühendisleri Odası Trabzon Şubesi, erken uyarı sistemi ve dijital haritalama içeren ulusal eylem planı çağrısında bulunuyor.
Umut Işığı: Ekosistem Temelli Mücadele
Samsun’da popülasyon kontrol altına alınmaya başlandı, Ordu’da 40 binden fazla noktada ilaçlama tamamlandı. Tarım ve Orman Bakanlığı, “Kırsal Kalkınma Destekleri” ile ekipman alımına teşvik sağlıyor.
Prof. Dr. Temel Göktürk ise, “Mücadele sadece zararlıyı azaltmak değil; ekosistemin dengesini korumaktır” diyerek biyolojik dengeye dikkat çekiyor.
Vatandaşlar, böceği gördüklerinde Tarım İl Müdürlükleri’ne bildirim yaparak mücadeleye katkıda bulunabiliyor. Uzmanlara göre, koordineli hareket edilirse bu istilacı tür kısa sürede kontrol altına alınabilir.
Karadeniz’in fındık kokan rüzgarı yeniden eski tazeliğine kavuşana dek mücadele sürecek gibi görünüyor.
Sessiz istilaya karşı sabır, bilim ve dayanışma en güçlü silahımız.
